Categorie archief: Literatuur

Zaza in de Bijlmer

Als je bent opgegroeid in de jaren 70 en 80 van de vorige eeuw, dan is de associatie met de Bijlmermeer er eentje van drugs, misdaad en Blue Movie. Een stadsproject dat door bezuinigingen een valse start kreeg en waar Nederland migranten dumpte. In 1983, in die Bijlmer, begint het nieuwe leven van de vijfjarige Metin die met zijn ouders en zus vanuit Duitsland naar Nederland verhuizen.

isikDe familie komt uit het oosten van Turkije, waar ze behoorden tot de Zaza. Een volk dat van oorsprong Iraans is met een eigen taal en cultuur. Vader, overtuigd atheïst en communist, wordt het te heet onder de voeten na de staatsgreep door het leger in 1980 en vlucht naar Duitsland. Daar krijgt hij geen asiel.

Hij is er van overtuigd dat hij dit wel krijgt in Nederland als hij zijn gezin laat overkomen. Dat hij daardoor gedwongen wordt om zijn vaderrol weer op zich te nemen, bevalt hem niet. Hij ziet zichzelf als revolutionair en gebruikt zijn communistische overtuigingen als alibi om niks te doen in een kapitalistische wereld en neer te kijken op iedereen in zijn omgeving. Eigenlijk een enorme eikel.

De zachtaardige Metin vertelt het verhaal, een opgroeiende jongen die zijn weg probeert te vinden in een gezin waar een egocentrische vader met losse handjes de toon bepaalt. De details van zijn leven, zijn strijd om zich los te maken van zijn vader, het leven in de Bijlmer, nergens worden grote woorden gebruikt en toch is het een groots verhaal.

De titel Wees onzichtbaar slaat op de overlevingsstrategie van Metin. Niet alleen probeert hij onzichtbaar te zijn voor zijn tirannieke vader, ook op straat en school wil hij zo weinig mogelijk opvallen.

Wat Alex Boogers met Alleen met de goden met Vlaardingen deed, dat doet Murat Isik met de Bijlmer. Een jeugd schetsen die bepaald wordt door familie, de omgeving en een hoofdpersoon die je het allerbeste wenst maar het flink voor de kiezen krijgt.

Wees onzichtbaar is een uniek boek, het beschrijft het opgroeien als migrant in ons land, maar dat is het niet alleen. Murat Isik schrijft in een bedrieglijk eenvoudige stijl, in korte, anekdotische hoofdstukken die vaak een niet volledig afgerond verhaal vertellen. En toch is het boek nauwelijks weg te leggen. Verslaafd was ik aan Wees onzichtbaar. Probeer het, zou ik zo zeggen.

reserveer dit boek

Advertenties

Betoverend ongemak

rijneveldErgens begin jaren tachtig op de bibliotheekacademie beweerde docent literatuur Menno Gnodde met een zeker genoegen, dat onze letteren gevuld werd door afvallige gereformeerden. Met Maarten ’t Hart en Jan Wolkers had hij zeker een punt.

Bijna veertig jaar later lijkt het erop dat we met een opleving te maken hebben van romans die in een zwaar gelovig milieu spelen. Met Gerbrand Bakker en Franca Treur als wegbereiders. Nu is daar Marieke Lucas Rijneveld met De avond is ongemak. Achterop het boek een citaat van Lize Spit, die met Het smelt een fantastisch en ongemakkelijk debuut schreef:

“Beklemmend. Bij elk hoofdstuk word je opnieuw kopje-onder gezogen in Rijnevelds donkere wereld bomvol prachtige beelden”.

Een waarheid als een koe. Oudste zoon Matthies gaat schaatsen op een ijskoude dag, maar komt niet terug. Verdronken. Vader en moeder en de drie kinderen blijven achter in een verdriet waar niet over gesproken mag worden. God geeft en God neemt. Hoofdpersoon Jas, een meisje van 10 jaar, vertelt over die noodlottige dag. Anderhalf jaar later is de pijn nog net zo groot en valt het gezin steeds verder uit elkaar.

Hiermee verklap ik niet echt de verhaallijn. Rijneveld schetst de onvermijdelijke neergang die zich vanaf de eerste pagina aftekent. In prachtige beelden, zoals Spit zegt en net als haar boek, waarmee veel parallellen zijn te trekken, laat dit boek je verpletterd achter.

reserveer deze boeken

Klont

klont1

Klont begint met een voorwoord van Alexei Krups, een van de twee hoofdpersonen van dit verhaal. Hij kijkt terug op de periode dat de klont voor het eerst ter sprake kwam en hij zijn kans schoon zag. Hij dook boven op de klont en maakte goede sier met zijn verhaal over een vijand waar de mens geen grip op heeft in het lezingencircuit en de politiek. Want de vijand, dat is de klont, een onvoorziene samenklontering van anarchistische, digitale code die zal leiden tot de ondergang van de mensheid. De bange mens omhelst graag een digitale goeroe om de weg te wijzen.

klontDan leren we Bodo Klein kennen, al lijkt de kennismaking van korte duur. Vanuit huis heeft hij het bericht de wereld ingestuurd dat hij die dag zelfmoord gaat plegen. Uiteindelijk durft hij de stap niet te nemen. Klein is een medewerker van het ministerie van Veiligheid. Door zijn baas wordt hij erop uit gestuurd om Krups te ontmaskeren als charlatan die zijn lezingen bij elkaar steelt uit andere publicaties.

Beide hoofdpersonen raken de grip op het leven kwijt. De filosoof in Februari lardeert Klont met pittige bespiegelingen over de mens en de digitale technologie die ons leven bedreigt. Die bespiegelingen staan in een verrassend en aangenaam contrast met de humoristische ondertoon, die bijna Brits aandoet. Daardoor wordt Klont geen waarschuwing voor de digitalisering van de mens, maar een pleidooi voor het dagelijkse geklungel waar we zo goed in zijn.

reserveer deze boeken

Als vrouwen de macht hebben

aldermanmacht
We leven in een mannenmaatschappij, een constatering die al jaren voor discussie zorgt. Ongelijke salarissen, glazen plafond, het aantal vrouwen in het kabinet enzovoort. We zitten nu midden in het verhaal van #metoo. Seksueel misbruik door mannen in machtsposities. Met een Donald Trump, grab ‘em by the pussy, en filmproducer Harvey Weinstein als misselijkmakende voorbeelden. Niet alleen misselijkmakend voor mij als man, maar ook verbijsterend en om je dood te schamen.

machtMaar wat als de rollen worden omgedraaid, wat als de vrouwen de macht hebben en mannen de ondergeschikte rol? Daar begint De macht van Naomi Alderman.

Soms is fictie de manier om je gedachten op scherp te stellen, om anders na te gaan denken over onze huidige tijd. Dat deed De Cirkel van Dave Eggers, dat doet de Netflix serie Black Mirror. Beide gaan over de mogelijke invloed van de toenemende digitalisering op de maatschappij en op de individuele mens. Dat geeft stof tot nadenken.

De macht gaat niet over deze vraagstukken. Het verhaal richt zich op een omwenteling die nu plaatsvindt. Het boek begint met een correspondentie tussen een man en een vrouw. Hij heeft een historische roman geschreven, gebaseerd op feiten en stuurt het naar haar om te lezen. Later begrijp je dat de twee 5000 jaar na nu leven. Ergens wel geruststellend dat er dan ook nog fictie wordt geschreven, maar die geruststellende gedachte verdwijnt al heel snel.

Bij vrouwen openbaart zich in hun puberteit een orgaan, de wrong. Dit stelt hun in staat om als een sidderaal elektriciteit op te wekken. Ze kunnen deze wrong bij oudere vrouwen activeren en al gauw staat onze wereld op de kop. Het boek beschrijft deze omwenteling, de periode waarin de vrouw zich als het sterke geslacht positioneert. Ik vertel niet te veel over de inhoud. We volgen verschillende vrouwen en een man. Wel iets over Allie, de spil in het verhaal. Zij hoort een stem. Een voor haar goddelijke stem die haar stuurt om in zich zelf te geloven en haar rol voor de mensheid te vervullen. Zij gooit de dogma’s van het geloof op de kop. God is een vrouw en met haar nieuwe naam Eva is ze aan de oorsprong van de, religieuze, bewustwording van de vrouw. De vrouw is aan de beurt.

Alderman stelt in haar boek de vraag of we beter af zijn onder een matriarchaat. Mannen worden verkracht en vermoord. De gedachte dat mannen niet meer nodig zijn behalve voor de voorplanting leidt tot de gedachte dat van de 10 mannen er maar eentje nodig is. En er is nog veel meer in dit geweldige en provocerende boek. Om even een flauwe woordgrap te gebruiken, De Macht is electrifying, en een enorme aanrader.

 

Voor eens en voor altijd

waterdrinker
Heel veel heb ik eigenlijk niet toe te voegen aan een eerder blog over Pieter Waterdrinker, als je hem nu nog niet leest dan heb je niet goed opgelet. Met Waterdrinker hebben we een voortreffelijke schrijver die ons alle hoeken en gaten laat zien van het grote Rusland.

tsjaikovskiWaterdrinker had zijn schrijverschap bijna opgegeven, gefrustreerd als hij was over het aantal verkochte boeken. Met het verzoek van de uitgever om een boek over de Russische revolutie te schrijven, kan hij in eerste instantie niet zo goed uit de voeten. Zijn frisse tegenzin om aan een nieuw boek te beginnen, laat hij met sardonisch genoegen doorschemeren in Tsjaikovskistraat 40.

Het boek is geen geschiedschrijving geworden, het is een persoonlijk verslag van zijn leven in Rusland, vermengd met historische verhalen en scheldkanonnades op Lenin, de literaire wereld, de westerse wereld en oplichters.

Een oplichter die zijn ouders uitmelkt waardoor ze na een leven van hard werken, nog harder moeten werken om het hoofd boven water te houden. De heer Fopmans (…) waarmee Waterdrinker zelf slachtoffer wordt van de geldzucht van een ander. Mensen met een zwart hart. Waterdrinker heeft het hart in ieder geval op de goede plek. Met het voorschot dat hij krijgt voor dit boek, sponsort hij zijn zwager die met een zeilboot een zeilschooltje wil beginnen.

De avonturen die hij beleeft schetsen een mooie kerel die nauwelijks op zoek hoeft naar verhalen, die vinden hem wel. Net als bij zijn vorige boeken, of het de romans of de journalistieke verhalen zijn, is het alsof je aan de keukentafel in het appartement van nummer 40 zit. Waterdrinker vertelt meeslepend en serveert een glas wodka en een stukje worst. Voordat je het weet is het ver voorbij bedtijd.

Kortom, voor eens en voor altijd, lees die man.

Boogers, beste schrijver van Nederland II

sproeten

Door Alleen met de goden was ik een aantal dagen van slag. Zelden zo’n urgent en rauw boek gelezen. Het leek mij vreselijk moeilijk voor de schrijver om hierna een verhaal te beginnen. Ik kon me Alex Boogers niet anders dan leeg en buiten adem voorstellen, maar met Onder een hemel van sproeten laat hij opnieuw zien dat hij de beste schrijver van Nederland is. Volgens mij dan.

sproetenHet verhaal begint met de 15 jarige zwarte Harvey die besloten heeft niet meer te praten. De enige met wie hij contact maakt is de even oude Amy. Een gevoelig en creatief meisje, dat thuis te maken heeft met een goed bedoelende maar vooral verongelijkte stiefvader. Jacob is oud en heeft onlangs zijn dementerende vrouw verloren. Alle drie staan ze alleen, al ontstaat er tussen de drie een band die leidt naar de verbijsterende climax.

Boogers lezen is als het drinken van een koppig biertje. Je moet de tijd ervoor nemen, enerzijds om er van te genieten, anderzijds omdat zijn thema’s vragen voor totale overgave. Eenzaamheid, discriminatie, misbruik, rouw, onbegrip, je krijgt het allemaal om de oren in dat prachtige taalgebruik van de auteur.

Bovendien speelt Boogers met de chronologie. Hij laat vooral Jacob en Amy vertellen waardoor langzaam duidelijk wordt wat ze beiden met zich meedragen. Harvey zijn gedachten komen in kleine stukken tot je. Tegen het eind van het boek valt alles samen in de eerder genoemde climax en een epiloog waarin duidelijk wordt hoe goed Onder een hemel van sproeten in elkaar zit. Een unieke, urgente stem in de Nederlandse literatuur.

reserveer deze boeken

 

Pleidooi voor een prachtig boek

achtsteleven

Dit is een pleidooi voor een boek. Een boek van ruim 1200 bladzijden dat door die dikte misschien afschrikt, maar dat je zal meeslepen, bedwelmen, ontroeren en doen huiveren.

Georgië, het tweede paradijs dat aan de inwoners is gegeven door God omdat toen Hij de wereld verdeelde en alle volken schreeuwden om een stuk land, een Georgiër onder een boom lag te luieren en aangaf dat hij verder niks wilde en God hem goedgemutst het mooiste land van de wereld gaf. Het land dat Stalin en Beria voortbracht en het land voorgoed van zijn paradijselijke onschuld beroofde.

In dat paradijs speelt achtstelevenHet achtste leven, het verhaal van een Georgische familie in een eeuw die de wereld veranderde.

In het jaar 1900 komt Anastasia ter wereld. Zij is het eerste leven dat beschreven wordt door Nino Haratischwili, zelf geboren in Tbilisi maar dit boek in het Duits heeft geschreven, haar tweede taal.

Met Stasia begint het verhaal van de familie Jasji. Langs de Russische revolutie, de Stalin-terreur, de Tweede Wereldoorlog, de opstand van de landen in het Warschaupact, de val van de muur bij de schrijfster van het familieverhaal, Nitsa, die haar eigen verhaal beschrijft in het zevende leven. Het hoogtepunt van deze geschiedenis, het punt waar de vloek die over de familie lijkt te hangen eindelijk afgeschud wordt. De levens hiertussen zullen je gekluisterd houden aan dit boek. Levens vol mensen met bloed aan hun handen, liefde in hun hart en een onvermogen te leven zoals ze graag zouden willen. Gebroken dromen, tragische momenten, maar vooral ook de kracht van de mens om te overleven of deze kracht door te geven aan geliefden.

Haratischwili heeft met haar 34 jaar een monumentaal verhaal geschreven. In een heldere stijl, waarin historische feiten bijna ongemerkt in de acht levens verweven worden, verbindt de schrijfster die levens in een vertelling die mij dagenlang aan huis heeft gekluisterd. Het is ondoenlijk om een boek van deze omvang in 350 woorden te vangen. Maak tijd vrij, lees het zelf en geef het door.

reserveer deze boeken

 

 

Dikke boeken een trend?

Spraakmakend en zeer lezenswaardig

rabinyan
Tjallie Bijlsma

De Israëlische roman Grensleven van Dorit Rabinyan was al wereldnieuws voordat het boek in enige taal vertaald was. Een voorstel om het boek op een leeslijst voor middelbare scholieren te zetten, werd door het ministerie van Onderwijs afgewezen, omdat het ging over een liefdesrelatie tussen een Israëlische vrouw en een Palestijnse man. Dat zou de leerlingen op verkeerde ideeën brengen.

rabinyanGrensleven is geschreven in een subtiele, melancholieke stijl. Het verhaal is simpel. De Israëlische vertaalster Liat studeert een aantal maanden in New York, de Palestijnse Hilmi woont daar al een paar jaar en begint zich te ontwikkelen tot een succesvol kunstschilder. In de herfst van 2002, ruim een jaar na de aanslagen van 9/11, ontmoeten ze elkaar min of meer toevallig , en ze worden onmiddellijk verliefd. Liat is niet alleen geboren in Israël, ze is ook overtuigd zioniste, opgegroeid met een vanzelfsprekende angst voor de Arabische vijand. Hilmi komt uit Ramallah en werd tijdens de tweede Intifada opgepakt en vernederd door Israëlische soldaten.Ver van huis maakt de kloof tussen Israëli’s en Palestijnen plaats voor een gevoel van verbondenheid tussen twee jonge mensen uit het Midden-Oosten die bij elkaar schuilen voor de ijzige kou van de New Yorkse winter.

Niettemin houdt Liat zichzelf vanaf het begin voor dat deze liefde eindig is. Als ze in het voorjaar naar Israël terugkeert, moet het afgelopen zijn. Ze wil ook per se niet dat haar ouders van de relatie weten. Rabinyan laat zien hoe bang de meeste Israëli’s zijn om openlijk contacten aan te gaan met Palestijnen. Hilmi accepteert ogenschijnlijk dat zijn relatie met Liat na haar terugkeer naar Israël geen kans meer maakt. Het laatste deel van het boek en de onverwachte afloop suggereren echter iets anders.

Grensleven bevat explosief materiaal, maar Rabinyan is niet uit op een explosie. Hoewel het boek vanuit het perspectief van Liat is geschreven, is het niet bevooroordeeld of karikaturaal. Niet alleen Liat overtuigt, ook Hilmi is een geloofwaardige, warmbloedige Arabier. Geen wonder, want hij is geïnspireerd door een Palestijnse jongen die de schrijfster ooit in New York ontmoette. Ze droeg het boek zelfs aan hem op. Juist de subtiele en tegelijkertijd realistische beschrijving van de liefdesgeschiedenis laat zien hoe tragisch de situatie is voor zowel Israëli’s als Palestijnen.

reserveer deze boeken

De vader, de zoon en de lelijke eend

De groene eendEr is een nieuwe aanwinst voor liefhebbers van roadmovies in boekvorm  zoals Een man die Ove heet en De 100-jarige man die uit het raam klom en verdween : De groene eend, het debuut van de Franse schrijver en vertaler Manu Causse.

Hoofdpersonen zijn Eric (‘de Vader’), gescheiden, ooit succesvol striptekenaar maar zonder inspiratie, en zijn autistische zoon Isaac. Elke woensdag bezoekt Eric zijn zoontje in de kinderkliniek om samen karpers te observeren. Hij slaagt er maar niet in om tot hem door te dringen. Verder zijn daar Erics oude oom die zijn groene eend nalaat aan Eric, een ongezellige ex, tevens moeder van Isaac, een gendarme die het liefst paddenstoelen zoekt, een jong meisje dat bijna de weg kwijt is (net als bijna iedereen in dit verhaal trouwens) en een kat. Of is het geen kat? Niets is wat het lijkt in dit verhaal, dat vol zit met onverwachte gebeurtenissen, bovennatuurlijke trekjes, poëtische en filosofische zinswendingen en zo nu en dan een vleug humor.

Als vader Eric de groene lelijke eend erft van zijn oom, wekt deze auto een sprankje belangstelling op bij zijn zoon. Dit stemt Eric zo hoopvol dat hij hem meeneemt op wat een avontuurlijke reis wordt. Erics ex is het er niet mee eens en stuurt de gendarme achter hen aan. Natuurlijk ontmoeten ze onderweg de nodige kleurrijke types. Na de roadtrip zijn er zeker dingen ten goede veranderd, en daarmee heeft het verhaal een optimistische afloop.

De schrijfstijl van dit boek is heel apart en vroeg van mij wat doorzettingsvermogen. Wat is echt, wat verbeelding, welke betekenis zit er achter die dichterlijke en fantasierijke beschrijvingen? Nieuwsgierigheid naar de afloop maakte dat ik de laatste bladzijde toch heb gehaald.

reserveer deze boeken

Thriller van het jaar volgens Vrij Nederland

macrae
De titel Zijn bloedige plan. Documenten gerelateerd aan de zaak van Roderick Macrae duidt op true-fiction, het genre waar de Angelsaksen een patent op hebben. Schrijver Graeme Macrae Burnet vindt op zijn zoektocht naar zijn voorouders in de Schotse Hooglanden deze documenten. Of het werkelijk is gebeurd is de vraag, maar die vraag doet er niet toe. De verbeelding wel en die brengt je rechtstreeks naar 1869 in het gure Schotland.

Roderick Macrae, Roddy, is een 16 jarige jongen uit een armoedig dorp dat in Inverness zijn proces afwacht. Hij heeft drie mensen op bloedige wijze vermoord. Over zijn schuld bestaat geen twijfel. Wel probeert zijn advocaat hem ontoerekeningsvatbaar te verklaren zodat hij de galg kan ontlopen.

burnet De documenten bestaan uit rechtbankverslagen en persoonlijke notities van betrokkenen. Roddy’s advocaat is onder de indruk van zijn intelligentie en begint sympathie te voelen voor de jongen die zich al heeft verzoend met zijn aanstaande dood.

Op verzoek van zijn advocaat beschrijft hij de aanloop naar de moordpartij om inzicht te krijgen in Roddy’s geestelijke staat op het moment van de moorden. Op zich is dit al een prachtig historisch verhaal, waaruit blijkt dat het leven in de Schotse Hooglanden van de 19e eeuw een leven in armoede is. De schrale grond, overgeleverd aan de weerbarstige natuur. De macht van de kerk, gericht op het in toom houden van de gemeente. De vreugdeloosheid van een een kleine samenleving waaruit ontsnappen onmogelijk is en bovenal de machteloosheid van de mensen onderaan de ladder.

De problemen van Roddy beginnen als Lachlan MacKenzie zich opwerpt als rentmeester in dienst van de leenheer. Na de dood van zijn moeder is zijn godsdienstige vader diep weggezakt en niet in staat om weerstand te bieden aan de rentmeester. Zijn zus laat zich misbruiken door Mackenzie. MacKenzie zelf maakt misbruik van zijn positie en laat het gezin boeten voor zijn afkeer voor ze.
Het onrecht spat je tegemoet, maar Macrae Burnet schrijft het prachtig op. Tel daarbij het verslag van de rechtbankzitting en de rol van de beginnende psychiatrische wetenschap, waar schedelmeting en de afstand tussen je ogen bepaalt of je een criminele inslag hebt, en je hebt een uiterst boeiende, historische, psychologische, literaire thriller. Niet voor niets Thriller van het jaar volgens Vrij Nederland met als opmerking dat je voor nagelbijtende spanning ergens anders moet zijn.

reserveer deze boeken