Tagarchief: Schaken

Zwart op Wit

sterrenNa Max Euwe en Jan Timman was Paul van der Sterren de Nederlandse schaker die het verste kwam in de kandidatenmatches. De Limburger werd twee keer Nederlands kampioen en vertegenwoordigde ons land regelmatig op de Schaakolympiade. Toch heeft hij nooit de status van Donner of Timman verworven.

Over zijn leven als schaker heeft heeft Van der Sterren een biografie geschreven met als titel ‘Zwart op Wit.’ Uitgangspunt voor het kloeke boekwerk van meer dan 500 bladzijden vormt het archief met 3.000 partijen. Wat had ik deze twee kilo zware stoeptegel graag op een tablet gelezen, maar dit geheel terzijde. De schrijver heeft geen uitputtende analyses gemaakt, maar gebruikte een selectie van de partijen om zijn chronologische verhaal te ondersteunen.

Kort na zijn studie rechten in Amsterdam besloot Van der Sterren van schaken zijn beroep te maken. Dat ging niet zonder slag of stoot. Hij stond niet direct bekend als een supertalent, eerder als een noeste werker met een gezonde aanleg voor schaken. Om in zijn onderhoud te voorzien nam hij deel aan lucratieve weekendtoernooitjes, serieuze invitatietoernooien en de clubcompetitie. Verder leverde hij bijdragen aan tijdschriften, schreef boeken en gaf zo nu en dan een simultaan.

Zwart op Wit is een indringend psychologisch portret geworden, waarbij alle facetten die bij het schaken als beroep een rol spelen, worden uitgediept. De schrijver spaart zichzelf niet en toont openlijk z’n zwakke kanten. Aanvankelijk zag hij teveel op tegen topspelers. Gedurende z’n gehele carrière had hij last van spanning en stress. Een ander probleem was zijn faalangst en het misgrijpen op de beslissende momenten. Dat Van der Sterren niet eerder de pijp aan maarten gaf en nog zover gekomen is mag een wondertje heten. Karakter, keihard werken en doorzettingsvermogen hebben van hem toch een topschaker gemaakt, die op 33 jarige leeftijd de grootmeester titel in de wacht sleepte.

Het boek is niet alleen interessant voor schakers, maar ook voor dammers, bridgers, sporters en voor iedereen die graag een levensverhaal leest. Dat Van der Sterren over een uitstekende schrijfstijl beschikt is mooi meegenomen. Over de partij tegen John van der Wiel, waarin hij de nationale titel verspeelt schrijft hij:

Er is veel sympathie voor me na het zeldzaam wrede slot van deze partij. Toch kan ik me niet herinneren dat ik er, in laten we zeggen mijn ” waakbewustzijn “, zo vreselijk onder geleden heb. Overdag sluit je geest zich blijkbaar af voor dingen die te groot en te erg zijn om te bevatten. Maar ’s nachts komen ze zo nu en dan wel aan de oppervlakte en natuurlijk zijn ze ondertussen ongezien bezig om ergens diep in je ziel hun stempel te zetten”.      

Op 45-jarige leeftijd zet Van der Sterren een punt achter zijn actieve loopbaan als topschaker. De accu is leeg en het lijkt bijna een verlossing…

Arnaldur Indridason, ragfijn en meesterlijk

Schemerspel
Schemerspel

In 1972 werd het wereldkampioenschap schaken in Reykjavik gehouden tussen Spassky en Fischer. Het is al een poosje geleden, maar zelf weet ik nog wat voor toestand dat was. De kranten stonden vol met berichten over Bobby Fischer, de geniale lastpak, en Spassky, de toenmalige wereldkampioen. De Koude Oorlog woedde nog volop en de tweekamp bleek een koude oorlog op 64 speelvlakken, die vooral door Fischer met verve werd gevoerd.

De schaakmatch speelt op de achtergrond in dit meesterlijke verhaal van Arnaldur, waar de aanwezigheid van de Amerikanen en Russen op het eiland een cruciale rol speelt in de moordzaak die Marion Briem probeert op te lossen. Marion Briem? Lezers van de boeken van de IJslander zullen opveren bij haar naam, want zij is de oude chef van Erlendur.

Arnaldur wisselt het heden (dat is 1972 in dit geval) af met verhalen over de jeugd van Marion. Geboren als onecht kind krijgt ze op jonge leeftijd TBC waarvoor ze naar een sanatorium in Denemarken wordt gestuurd. Hier sluit ze vriendschap met Katrin, een patiënte die een zware, misvormende behandeling ondergaat. Katrin is Marions grote liefde. Alleen dit verhaal al maakt Schemerspel tot een prachtig boek. Tel daarbij op het verhaal van de schaakmatch van de eeuw, de moord die in het schemergebied van de geheime diensten thuishoort en je hebt weer een ragfijne Arnaldur Indridason.

Geen nagelbijtende spanning maar gewoon een literaire thriller om helemaal in te verdwijnen. Met als mooie uitsmijter, iets waar je eigenlijk het hele boek op zit te wachten, de kennismaking tussen Marion en Erlendur.